[3 minuty czytania]
Spis treści
Niewielu zdaje sobie z tego sprawę, ale filozofia to czasami sprawa życia i śmierci. Czasami może to być, tak jak w przypadku Sokratesa, życie własne[1], lub, tak jak w przypadku nazizmu, życie innych[2]. Czasami może to być śmierć światopoglądu.
Mamy na przykład hedonizm, czyli pogląd uznający przyjemność za najwyższe dobro i cel życia[3]. Czyli radość, przyjemności, czerpanie z życia całymi garściami, i niekoniecznie sprawa życia i śmierci, a bardziej tego jak żyć przyjemnie.
Arystyp z Cyreny i antyczny hedonizm
Za założyciela szkoły cyrenaików – głoszącej hedonizm w starożytnej Grecji – uważany jest Arystyp z Cyreny[4]. Interesujące są anegdoty o nim. Kiedy razu pewnego, wchodząc do domu kurtyzany, zauważył, że jeden z towarzyszących mu chłopców rumieni się ze wstydu, powiedział: „Nie jest hańbą tu wchodzić, hańbą jest tylko nie umieć stąd wyjść”[5]. Innym razem, Simos, intendent na dworze Dionizjosa, Frygijczyk z pochodzenia i skończony łajdak, oprowadzał go razu pewnego po swych wspaniałych komnatach z mozaikowymi posadzkami; w pewnej chwili Arystyp chrząknął i z całej siły napluł mu w twarz, a widząc jego oburzenie, powiedział: „Niestety, nie znalazłem tu miejsca bardziej odpowiedniego”[6]. Albo też: razu pewnego, odbywając podróż morzem, zorientował się, że statek, którym płynie, jest statkiem piratów. Wyjął wówczas wszystkie pieniądze, które miał przy sobie, przeliczył, po czym jakby nieumyślnie wrzucił je do morza, wydając głośne okrzyki rozpaczy. Wedle innych relacji miał wówczas powiedzieć: „Lepiej, żeby pieniądze zginęły przez Arystypa, niż żeby Arystyp miał zginąć przez pieniądze”[7].
Ciekawsza jednak jest historia jaka wyłania się ze zmian w szkole cyrenaików. W pewnym momencie zmienili oni swoje postrzeganie życia. Stwierdzili, że szczęście jest nieosiągalne, oraz zauważyli w życiu cierpienie[8], które da się uniknąć w specyficzny sposób. Jak to ujmuje Cyceron:
Śmierć wtedy odrywa nas od rzeczy złych, a nie od dobrych, jeśli chcemy znać prawdę. Hegezjasz Cyrenajczyk dowodził tego tak przekonująco, że podobnie król Ptolemeusz zabronił mu mówić o tym w wykładach, ponieważ wielu ludzi, usłyszawszy to, zadało sobie śmierć[9].
Nadzieja dla hedonizmu
Widać więc, że kwestia tego jak żyć może przybrać nieoczekiwany zwrot akcji. Grecki hedonizm, początkowo głoszący radość życia, zaczął głosić orędzie śmierci. Wkrótce miał śmierć na sumieniu i również sam poniósł śmierć [10].
Wydaje się, że oczywistym wnioskiem byłoby potępienie hedonizmu. Jednak odnosząc hedonizm do np. teoretycznie krytycznej wobec niego wiary chrześcijańskiej można by argumentować, że sensem życia jest kochać Boga, a przecież jest to w założeniu dobre, i ostatecznie też przyjemne, bo:
9 […] Czego oko nie zdołało ujrzeć, a ucho usłyszeć, i co ludziom nawet na myśl nie przyszło, to Bóg przygotował tym, którzy Go kochają.
Pierwszy List św. Pawła do Koryntian, 2:9[11].
Jest to oczywiście jedna z wielu opcji, a najlepszy wniosek z tej historii jest taki, że wnioski trzeba wyciągać lub analizować samemu, bo czasami jest to sprawa życia i śmierci.
[1] Sokrates przez swoje poglądy i styl bycia został skazany na śmierć.
[2] Mam nadzieję że nikomu nie muszę tłumaczyć.
[3] Hedonizm, Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/hedonizm;3910622.html [dostęp: 27 sierpnia 2022 r.]
[4] Tamże.
[5] Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, s.114, https://www.academia.edu/34844350/Diogenes_Laertios_ywoty_i_pogl_dy_s_ynnych_filozof_w_1_ [dostęp: 27 sierpnia 2022 r.]
[6] Tamże, s. 117.
[7] Tamże, s. 118.
[8] G. Reale, Historia filozofii starożytnej. Tom 3. Systemy epoki hellenistycznej, tłumaczenie E. I. Zieliński, Wydawnictwo KUL, Lublin 2012, s 74.
[9] Cyceron, Tusc. Disput., I, 34, 83 (= Giannantoni, VI, 3 = IV F, 32); J. Śmigaj.
[10] G. Reale, Historia filozofii starożytnej. Tom 3…, s. 82.
[11] Cytat z Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Przymierza. Wydanie pierwsze. Ewangeliczny Instytut Biblijny, Poznań 2016.