[2 minuty czytania]
Zanim podjęto zagadnień filozofii moralnej, zanim żył sławny Sokrates, starożytni Grecy podejmowali zagadnienia filozofii przyrody. Był to pierwszy okres filozofii greckiej, a tym samym pierwszy okres filozofii w ogóle. W okresie tym żyły oryginalne postacie, z których inspiracje możemy czerpać i dziś.
Heraklit z Efezu
Wojna jest matką wszystkich rzeczy i wszystkich królową[1].
Jednym z tych postaci-filozofów był Heraklit z Efezu. Dynamizm, jakim cechuje się rzeczywistość, uczynił przedmiotem swojej refleksji. Według niego, rzeczywistość polega na wiecznym stawaniu się[2]. A stawanie się jest wieczną walką przeciwieństw, jest wieczną wojną[3]. Jednak jest również harmonia w walce przeciwieństw, gdyż: Rzeczy przeciwstawne łączą się, a z różniących się od siebie powstaje najcudowniejsza harmonia i wszystko powstaje przez walkę[4]. Koniec końców, dochodzi do syntezy przeciwieństw[5].
Parmenides
Byt jest, nie-bytu nie ma.
Inne stanowisko miał Parmenides. Uważał on, że byt jest, a nie-bytu nie ma (choć to nie jest dokładny cytat)[6]. Niepokojąco proste stwierdzenie jak na tezę filozoficzną. Ciekawiej się jednak robi, gdy zastanowi się, jakie są tej tezy konsekwencje – a to zrobił Parmenides. Otóż, na przykład, byt nie powstaje – bo żeby to się stało, musiałby powstać z nie-bytu, a nie-bytu nie ma[7]. Idąc tym tropem – niemożliwa jest zmiana bytu, bo w co miałby się zmienić byt?
Oswajanie ze sprzecznością
Powyższe rozważania nad bytem mają przełożenie na logikę. Z jednej strony mamy Parmenidesa, nie dopuszczającego sprzeczności. Z drugiej strony Heraklita, który sprzeczność dopuszcza. Obydwaj starają się wytłumaczyć rzeczywistość. A rzeczywistość i logika są powiązane.
Dobrze by było sprecyzować kwestię sprzeczności. Czy jeżeli jest możliwa sprzeczność, to na jakim poziomie? Poziomie pierwszym – sprzeczności dwóch faktów? Poziomie drugim – sprzeczności z sprzecznością dwóch faktów? Poziomie trzecim…? Czy dla Heraklita możliwe jest pogodzenie z myślą Parmenidesa, ze względu na to że są one sprzeczne ze sobą? Świat byłby sprzeczny i niesprzeczny zarazem? Dlatego być może pozostaje niełatwe zadanie – oswoić się ze sprzecznością.
[1] G. Reale, Historia filozofii starożytnej. Tom I. Od początków do Sokratesa, tłumaczenie E.I. Zieliński, Wydawnictwo KUL, Lublin 2012, s. 96.
[2] Tamże, s. 95.
[3] Tamże, s. 96.
[4] Tamże.
[5] Tamże, s. 97.
[6] Zob. tamże, s. 140.
[7] Tamże, s. 143.